“Aradığımız şey…

yaşıyor olmanın verdiği coşkudur.”

Joseph Campbell

Incognito

Beynin Gizli Hayatı

David  EAGLEMAN

I- Kafamın İçinde Biri Var

   Ama O Ben Değilim

Kendinize aynada şöyle iyice bakın. O çarpıcı güzel görüntünün ardında, aslında ağlardan yapılı gizli bir düzenek evreni tıkır tıkır işlemektedir. Bu düzenek bir birine kenetli kemiklerden oluşmuş bir çatı, güçlü kaslardan oluşmuş bir dağ, özelleşmiş durumda epeyce bir sıvı ve sizi canlı tutmak için gözden uazak çalışıp duran bir iç organlar ortaklığı içerir. Deri adını verdiğimiz, kendi kendini iyileştirme özelliğine sahip yüksek teknolojili duysal tabaka ise bu düzeneği kusursuz biçimde kaplayarak göze hoş görünen güzel bir paket çıkarır ortaya.

      Sonra bir de beyniniz vardır: yaklaşık 1,5 kg ağırlığında, evrende keşfedilegelmiş en karmaşık malzeme. Bu organ kafa içindeki en zırhlı haznede yer alan küçük geçitlerden istihbarat toplayarak bütün operasyonu yöneten bir görev kontrol merkezi konumundadır.

      Beyniniz "nöron ve gliya" adı verilen yüzmilyarlarca hücreden oluşmuştur. Bu hücrelerden her biri başlı başına bir kentin karmaşıklığına sahiptir. Çünkü tek bir hücre, bütün insan genomunu içermenin ötesinde çetrefilli bir ekonomik sistemin trafiğini düzenler. Her hücre, saniyede 100 defaya varabilen bir hızla diyer hücrelere elektrik sinyalleri gönderir. Beyninizde dolaşıp duran bu trilyonlarca sinyalin her birini tek bir ışık fotonuyla temsil edecek olsanız, elde edeceğiniz genel toplam karşısında gözleriniz kamaşırdı.

      Hücreleri birbirine bağlayan ağ öylesine akıl almaz bir karmaşıklık içerir ki, ne insan dili yeter bunu açıklamaya, ne de mevcut matematik. Genel olarak tek bir nöron, komşu nöronlarla yaklaşık 10.000 bağlantı kurmuş durumdadır. Milyarlarca nöron bulunduğunu düşünecek olursak, beyin dokusunun tek bir santimetre küpünde, samanyolu gökadasındaki yıldız sayısı kadar bağlantı olduğunu söyleyebiliriz.

      Kafatasımızın içindeki pembe jöle kıvamlı, 1400 gramlık organ, aslında alışık olmadığımız türden bir bigisayımsal (kompütasyonel) malzemedir. Kendi kendini yapılandıra bilen minyatür ölçekli parçalardan oluşan bu malzeme, inşa etmeyi düşlediğimiz ya da düşleyebileceğimiz her şeyi  rahatlıkla geride bırakacak özelliktedir. Bu nedenle kendinizi tembel ya da kalın kafalı hissettiğiniz zamanlarda, aslında gezegendeki en çalışkan ve parlak nesne olduğunuzu düşünüp moralinizi yükseltebilirsiniz.

      İnanılmaz bir hikayedir bizimkisi. Bidiğimiz kadarıyla, gezagende kendi programlama dilini çözme oyununa bodoslama dalacak kadar karmaşık tek sistemi oluşturuyoruz. Farz edin ki bilgisayarınız kendi donanımını denetlemeye başladı, kasasını söktü ve kamerasını kendi devrelerine yönlendirdi. Işte biz buyuz.

      Kafatasının içine bakarak keşfettiğimiz şey ise, türümüzün üstesinden geldiği en önemli entellektüel gelişmeler arasında yer alır. Bu büyük adım, davranışlarımızın, düşüncelerimizin, deneyimlerimizin, sayısız yönleriyle birlikte sinir sistemi adı verilen engin ve ıslak bir kimyasal-elektriksel bir ağ içine örülmüş olduğu gerçeğinin ayırdına varmış olmamızdır. Bize tümüyle yabancı olan bu düzenek, aslında kendimizden başkası değildir.

Haydar Ergülen - Gurbet Kuşları

Çocuk Anadolu'dan böyle güvercin çıkmamıştır daha

yalnızlığın üstüne böyle şiir kanatlanmamıştır

böyle göz dökülmemiştir gurbet sürmelisine

böyle yağmur da inmemiştir kimsenin gözlerine

İyilik kanatlarının üstüne olsun, gelmişsin

şu uzun taşradan gölgesi bile yorulur bazen

yorgunsun da biraz daha yorulmaya gelmişsin

akşamlar efendidir, birbirine benzer deyip gelmişsin

dalgınlığından mı ne bir an çıkıp gelmişsin

kim kimse demeden bir de çağrılmadan gelmişsin

-ben miydim önce gelen başkası diye bir yanlış adrese

kimi sorduysam kendine başkasını gösterdi

bildim bilmediğimi de, başkası bile değilmişim kendime-

sen de gelecekmişsin kimin yerine ayrıldıysan kendinden

gelecektin elbette ve kime

benzeyecektin biz dururken

dalgın mısın, üzülme, bir yanlışlık olacaktın nasılsa

dalgınlık yalnızlığa benzer sanki çoğala çoğala

ve kara bir şaşkınlık gibi başkasının toprağında

çırpına çırpına-boşuna, mavi başkasının toprağıdır

bizse toprağımız olan göğü yitirmişiz gibi

geldik başkasının mavisine

...

Sen de öyle gelmişsin

geç de sayılmazsın erken de

ikisine de yetişilir nasılsa sonunda

yetişmişsin, hem zaman senin değil burada

hem zamanda bir yerin de olmayacak burada

ister aç ister katla kanatların gibisin

kanatlarından başka bir evin de yok burada

kanatların kadar açık bu göğün altında

Gurbet açık zamanda bir deniz

hadi misafir sayalım kendimizi onun vapurunda

hem eski turnalar gibiyiz hala

kendi kanatlarına misafir

hem saklana saklana yenisi yok sözler gibiyiz

bizden başka misafiri de yok ama

yine de yolcu gibi davranır bu deniz insana

gurbetten bir kuş mu gelmiş şehir uyuyor

senin kanatlarınla uyanacak şehir bu değil

güvercinin denizi geçtiği şiir bu değil

Deniz ökse, vapur avcı görünür

çocuk Anadolu'nun kara donlu güvercinine

senden sonra da bilmem ki çocuk mu Anadolu

son güvercinini yitirmiş de hala demli uykuda

kasabaların horladığı vakitsiz uykularda

uykusu sarışın, şiiri bun bir Turgut Uyar kalmadı

Cemal Süreya da yok ki bir abi arasan burada

sana çok uzun bir öğlesonuydu Turgut Uyar

sıkıntısını mı kıskanırdın: Şu kasaba bir içine baksa

sen kanatlarını toplayıp otursan da coğrafya uçsa

sınıftan! Dul coğrafya gidecek evi mi vardı

Turgut Uyar’ın tozlu şiirinden başka ?

Kederliyim, gölgesinin terk ettiği bir kasaba 

kadar yorgunum, kanatları

gurbette bir güvercin gibiyim

senin yerineyim, sıkıntını yazmak kaldı bana

Bugün paçalı bir güvercin gördüm

çocuk Anadolu böyle avunamaz bir daha

bilmem ki nesiyim o güvercinin

artık nereye uçsa göğü benim içimdir

nereye konsa o güvercinin yerlisiyim

"San Marko meydanında dost olduğum güvercin"

ilk seninle tanıdıydım Oktay Rifat'ı

o şiiri uçurduğu gökyüzü şimdi boş

yeni bir gökyüzü kurulmuş şimdi öyle diyorlar

"milyon güvercin içinde" eskisi kayıp Ankara

bizi ne zaman seveceksin eskisi gibi bir daha

çocuk Anadolu gibiydin, şarkı gibiydin öyle

ümidimiz gibiydin birlikte hiç büyümemeye

uzun bir iyilik gibiydin, bir 'Anakaraydın hepimize

seni unuta unuta büyümek bile hatırlamak gibiydi

durup durup insanları sanki kendilerinden çok

sevdiğimiz yılları hatırlamak gibiydi, yalnızca

bunu hatırlıyorum senden artık insanları değil

insanları hatırlatacak hiçbir şey kalmadı son zamanlarda

Hem olmasın da artık insanları hatırlatacak hiçbir şey

insanları insanlarla hatırlamadıktan sonra

kasabaları güvercinlerle, trenleri turnalarla

ve anılan şehirlerle hatırlamadıktan sonra

hayvanların suçu yok bunda, şehirlerin suçu yok

evlerin de suçu yok bana kalırsa

galiba her şey yerli yerinde de insanlar ortalık

eskiymiş, bir dostu bulamasak gölgesini arardık

şimdi gölgeler de insanlara benziyor

yarısı karanlık, yarısı kiralık

herkes içinde üç-beş yalnız besliyor

herkesin gözü başkasının yalnızlığında

bir 'çıt' yeterdi oysa bir insanla

bir 'çıt', açılıp kapanmaya

şimdi herkesin ortasında

şimdi bir insanın ortasında

çat çat çat

çarpışan üç-beş yalnız

üç-beş yaralısı var herkesin hayatında

ve yalnızca bir cümlesi:

Biz çok yalnızdık!

Ve galiba yalnızlığın bol gelmesinden

içimizdeki bu kalabalık

öyle korktuk ki yalnızlığımızdan

kimseye bırakmadık !

Bugün bir güvercin gördüm şehirde

bugün bir güvercin şiirden içeri

'Avunulmazı getir'di bana hiç avunması

yoktu gönlümün, ne güvercin ne turna

tenha bir sokak itiydim olsa olsa

tekmelenmiş yaşlı bir kedi biraz da

geçtim insan hastanelerinden geçtim

insan evlerinden kimseye yetişemedim

dilde kardeşlik vardı da bir kanatlık

yer yoktu kimsenin kalbinde konacak

sustum: "Çocuk Anadolu'dan uçtum iyidir

çocukları bizim Anadolu'nun" dedikçe sen,

nasıl ezber eder kardeşliği,diyemedim,

ruhtan sökün etmeyen dil nasıl ?

...

İçinde bile kimsesi yoktu onun

bir kendisi kalmış bir de kimsesi

gibi gelip şiire konan şu gurbet kuşunun

kimsesi sen olursun Erkut diye

ister gama say onu ister şiire

Haydar ERGÜLEN

Sabahattin ALİ / Hapishane Şarkısı - 1 -

Göklerde kartal gibiydim.

Kanatlarımdan vuruldum;

Mor çiçekli dal gibiydim,

Bahar vaktinde kırıldım.

Yar olmadı bana devir,

Her günüm bir başka zehir;

Hapishanelerde demir 

Parmaklıklara sarıldım.

Coşkundum pınarlar gibi,

Sarhoştum rüzgarlar gibi;

İhtiyar çınarlar gibi

Bir gün içinde devrildim.

Ekmeğim bahtımdan katı,

Bahtım düşmanımdan kötü;

Böyle kepaze hayatı

Sürüklemekten yoruldum.

Kimseye soramadığım,

Doyunca saramadığım,

Görmesem duramadığım

Nazlı yarimden ayrıldım.

Hayat bir yolculuk mu?

Hayat hep bir yolculuktu benim için, hep bir yerlere gidecek gibi durdum. Ama bir yerlere gidemedim… Hep uzakları düşündüm, hep uzakları düşledim; insanın olmadığı kıyıları… Ne kaldığım yerlere bağlana bildim, ne de gidebildim düşlediğim yerlere…

Dünyaları sevdim sığdırdım da yüreğime, ben bir yere sığamadım… Bir yanımda özlemler taştı sel sel, bir yanımı acılar kapladı derya deniz, soluğumda demirler erittim de bir yanım hep kış kaldı üşüdüm…

Ne ben kendimi anlatabildim başkalarına, ne de başkaları anlayabildi ağıt gibi bıçaklanmış bu yüreği göğsümün ortasında...

Ne yana döndüm kurt ulumaları, ne yana döndüm zemheri…Yüreğimde hüzün sönen yıldızlar gibi hep gözlerime döndü… Susuzum ey hayat! Suskunum! ..

Gecelerime yağmurlar damladı, ıslandı duygularım, üşüdüm, yağmur oldum kendime, kar oldum. Hangi bahara tutunduysam alıp götürdü umutlarımı kış. Gozlerimi de alıp gitti ardından…

Çocukluğumu düşürdüm kollarında aşkın, öksüz kaldı şiirlerim dudaklarımda… Bu yüzden hep kanarım kendimce...

Kar yağdı kaldırımlara, üşüyor hayat. Yalnızlık kocaman bir dağ olup büyüdü gözlerimde. Bir dost gülücüğünde saklı kaldı zaman. Bütün sevinçleri alıp götürdü gemiler. Şimdi ne kadar bastırırsam bastırayım iki elimi kanayan yüreğimin üstüne, durmuyor kanama …

Kahrımdan bin deniz doğurdum, gözyaşı doldu geceler… Gözyaşı gecelerinde boğuldu sevdalarım, sevinçlerim… Gece zalim gelir bu şehre, gözyaşıyla gelir her gelişinde, hüzünle gelir. Şarkılar da susar, zifiri saçlarıyla örter bu şehri geceler... Hazan mevsimi şimdi, hüzün mevsimi, ayrılık mevsimi, gözyaşı mevsimi. Bütün mevsimler bir gün bırakıp gitse de, ben gidemem...

Ey aşk yada acınası ey ben! Gözyaşlarımı denizlere salıyorum ki, dağlara doğan güneş, hasret hasret açılan ama kapanmayan yaralarıma merhem olsun… Kırılsın kilitleri kapılarımın, kırılsın içimde yıllarca gizlediğim ayna, gülsün gülmeyen bahtım…

Nuri CAN

Mihail Aleksandɾoviç Bakunin'in Hayatı

Mihail Aleksandɾoviç Bakunin 
(Rusça: Михаил Александрович Бакунин; 30

Mayıs [E.U. 18 Mayıs] 1814 ' 1 Temmuz 1876) 

Tanınmış biɾ Rus devɾimci ve kolektivist anaɾşizm kuɾamcısıdıɾ. Anaɾşist düşünüɾleɾin ilk kuşağının temsilcileɾindendiɾ ve Anaɾşizmin babalaɾı olaɾak anılan düşünüɾleɾden biɾidiɾ.

Bakunin Moskova'nın Kuzeybatısı'nda, Toɾzok ve Kuvşinovo aɾasındaki Piɾamukhino köyündeki aɾistokɾat biɾ ailenin çocuğuduɾ. 14 yaşındayken Topçuluk Üniveɾsitesinde askeɾî eğitim aldığı St. Peteɾsbuɾg'a gitti. Eğitimi 1832 yılında tamamlandı ve Rusya İmpaɾatoɾluk Muhafız Alayı'na düşük ɾütbeli biɾ subay olaɾak atandı ve Minsk'e, Gaɾdinas'a, Litvanya'ya (aɾtık Belaɾus) göndeɾildi. Babası Bakunin'in askeɾî veya sivil göɾeve devam etmesini istiyoɾduysa da, o 1835 yılında ikisini de teɾk edeɾek, felsefe okumayı umut ettiği Moskova'ya geçti.

Bakunin Moskova'da eski üniveɾsitelileɾden oluşan biɾ gɾupla aɾkadaşlık kuɾdu ve aɾdından sistematik biɾ idealist felsefe çalışmasına başladı. Özellikle de Schelling, Fichte ve Hegel'e yoğunlaştı. Başından beɾi o ve aɾkadaşlaɾı çalışmalaɾını, o dönem modeɾn bilimin başkenti sayılan Beɾlin'e biɾ seyahat yaρaɾak tamamlamak istiyoɾlaɾdı. Bakunin'in âilesi bu yolculuğun masɾaflaɾını kaɾşılamayı ɾeddetti; ama sonunda yumuşadılaɾ ve 1840 yılında yolculuğa çıktı.

O sıɾalaɾ Bakunin'in plânı üniveɾsitede pɾofesöɾ olmaktı (aɾkadaşlaɾının deyimiyle 'doğɾuluğun ɾâhibi'). Fakat daha sonɾa 'Sol Hegelcileɾ' adı veɾilen ɾadikal öğɾencileɾle kaɾşılaştı ve onlaɾa katıldı. Beɾlin'deki sosyalist haɾekete dâhil oldu. Buɾadan Pɾoudhon ve Geoɾge Sand'le kaɾşılaşacağı, Polonyalı süɾgünleɾin lideɾiyle tanıştıɾılacağı Paɾis'e geçti. Paɾis'ten İsviçɾe'ye seyahat etti. Buɾada biɾ süɾe kalaɾak sosyalist haɾeketleɾde faâl olaɾak bulundu.

İsviçre'deyken, Bakunin Rusya hükûmeti tarafından Rusya'ya çağrıldı ve çağrıyı reddetmesi üzerine mallarına el konuldu. 1848 yılında Paris'e döndüğünde, Rusya'ya karşı ateşli bir saldırı başlattı ve bu Bakunin'in Fransa'dan sürülmesine neden oldu. 1848'in devrimci hareketleri kendisine demokratik ajitasyon yaρan köktenci bir kampanyaya katılma fırsatını verdi ve 1849 Mayısındaki Dresden ayaklanmasına katılması nedeniyle tutuklandı ve ölüm cezasına çarptırıldı. Bununla birlikte idam hükmü ömür boyu haρse çevrildi ve Rus yetkililere teslim edildi. Haρsedildi ve 1855 yılında doğu Sibirya'ya gönderildi.

Bakunin Amur bölgesine gitmek iςin izin talep etti ve buradan kaçmayı başararak Jaρonya'ya, ardından da 1861 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nden İngiltere'ye geçti. Geri kalan yaşamını batı Avrupa'da, özellikle de İsviçre'de sürgünde geςirdi. 1869 yılında Sosyal Demokratik Birliği kurdu. sozkimin.com Bununla birlikte Birinci Enternasyonal'in uluslar arası bir organizasyon olduğu ve yalnızca ulusal organizasyonların üyeliğe kabûl edildiği bahanesiyle Bakunin'in kurduğu birlik Birinci Enternasyonal'e alınmadı. Oluşturulduğu yıl dağılan bu birliği oluşturan çeşitli gruplar daha sonra Enternasyonal'e ayrı ayrı katıldılar.

1870 yılında Bakunin Lyons'taki başarısız bir ayaklanmaya önderlik etti. Ayaklanma daha sonra Paris Komünü iςin örnek teşkil etti. Кarl Marx ve Friedrich Engels daha sonra bu komünü onayladılar ve onu proletarya diktatörlüğünün bir örneği olarak tanımladılar; bununla birlikte Marx Lyons'taki ayaklanmanın erken ve maceracı bir ayaklanma olduğu görüşündeydi. Çünkü başarısızlıkla sonuçlanmıştı. Aynı zamanda da Bakunin'in önderliğinde olması böyle bir değerlendirmeyi getirebilirdi.

Bakunin'in 1872'deki Lahey Kongresi'nde Marx'ın üstün gelmesiyle Enternasyonal'den tasfiye edilmesi, Marksist düşüncenin devletin nihâî çözülmesinden önce kurulmasını öngördüğü işςi devleti görüşü ile Bakunin'in böyle bir ara basamağa gerek olmadığına dâir görüşü arasındaki uyuşmazlığın açık bir temsili oldu. Marx'ın (dehâsını kabûl ederek) yaρtığı sınıf çözümlemesini ve kaρitalizme ilişkin öne sürdüğü ekonomik teorilerini kabûl etmekle birlikte, Devlet ve Otorite hakkındaki görüşlerini de son derece âciz, yetersiz buluyordu. Marx'ın küstah ve kibirli olduğunu ve yöntemlerinin komünist devrimi tehlikeye atacağını düşünüyordu. "Bakunin Yahudi kökenli olduğu iςin Marx'a saldırarak anti-semitist olduğunu da açığa vurdu" diyenler de vardır. Fakat ilginç olan Marx'ın redaktörlüğünü yaρtığı Neue Rheinische Zeitung'da Bakunin'in Rus ajanı olduğunu iddia eden bir haberin ciddi imiş gibi yayınlanması ve Avrupa'da tüm burjuva basınının ve bunlara hâkim Yahudi kökenlilerin bu sözde haberi sık sık tekrarlamaları karşısında Bakunin anti-semitist sayılabilecek ifâdeler de kullanmıştır. Bu haber özellikle Marx'a çok yakın Utin (daha sonra Çar'dan özür dilemiş ve Rusya'da yaşamasına izin verilmiştir) tarafından sürekli gündemde tutulmuştur.

Bakunin 1873 yılında Lugano'da bir köşeye çekildi ve 13 Haziran 1876'da Bern'de öldü.

"Bir insanın özgürlüğünün bir başka insanın özgürlüğüyle sınırlandığı doğru değildir. İnsan, tümüyle hemcinslerinin serbest rızasıyla akseden ve tanınan kendi özgürlüğünce gerçekten özgürdür, onların özgürlüğünde doğrulama ve genişleme bulur. İnsan yalnızca eşitçe özgür insanlar arasında gerçekten özgürdür; bir tek insanın bile köleliği tüm insanlığı çiğner ve herkesin özgürlüğünü etkisiz hale getirir. Herkesin özgürlüğü bu nedenle yalnızca herkesin eşitliği halinde gerçekleşebilir. Özgürlüğün eşitlikle gerçekleşmesi, hem ilkece hem de gerçekte, adalettir. Eğer insan ahlakının bir temel ilkesi varsa, o da özgürlüktür. Hemcinslerinin özgürlüğüne saygı duymak görevdir, onları sevmek, onlara yardım etmek, hizmet etmek ise erdemdir." ~Mikhail Bakunin

MOR LALELER ~ Nurcihan ERDOĞAN

MOR LALELER

Özgürlük topuklarda diken , 

koştu Güneşin çocukları yalın ayak 

saatler bir çığlık attı 

ağuyu pusla çekti zembereği kırık zaman 

yığıldılar eylülün azgın kollarına 

feleğin avuçlarına yem oldu nice canlar 

kar yağdı ince bedenlere 

zift damladı kokuşmuş zamanın koynuna

genç fidanlar derbeder oldu 

kilitlendi kirpiklerinde özgürlük yeminleri 

katrandı gündüzler moraran göz çukurlarında 

iki adımlık yönü pusulası baş aşağı durmuş zaman 

gece düşer yıldırımlar 

uğultular üç noktalı 

uçurumlar var düşlerimde annem dedi bir ses !

gündüz sırra kadem ,meçhule saklanır gece giyotin 

özgürlük demircinin sıcak örsünde bilenirken 

nasırlaşmış ellerinde umutları ..

kaybolur ışığı gün geceye esir

kalbimi hınçla kemiren korkunç siluetler 

ve teslim ediyordu onu işkencenin her türlüsüne 

yol bulmuş meçhule boynundaki 

O damarlar bütün yollar artık ona bom boş !

son kez karardı yağlı urgan da son isyan 

duygular düşünceler konfeti küf kokan havada 

nedenleri tek tek duvarlarda infazı sukut 

duygular düşünceler içi boş ceviz..!

gelmişiyle geçmişi tutuklu gözlerinde 

saatler dört yanı çirkef özgürlük kıyıda teyed ..

vurur zebaniler dişleri ağzında acılara zakkum çiğner 

gerçek dut yemiş bülbül çenesinde kocaman kilit 

suskun keskin bıçak kör kuyuda uyur tanık 

mora kesilmiş beden buz ...

ant içmiş ölümün soğuk kollarında çaresizlik .

batsın yerin dibine batsın .

cehennemi aratmayan hücreler kör kuyular..

beden çıplak püskürdü şelale soğuk sular .

kırlangıçlar küstü yıldız söndü ıslak saçlarında..

doğduğuna annesinin şimdi bin pişman !

yuvasından düşmüş titrek kuş gibi 

çırpındı eylülün kollarında paramparça umutlar 

İki damla gözlerinden tuzlu yaş süzdü ..

mor laleler güneşe küsmüş boynu önüne düşmüş 

gecenin gözleri yok ,ıslak kömür karası dil lal 

umarsız ve duyarsız dı takvimler 

kördüğüm olmuş üstü kül kuyular duygular başıboş ..

eylülün kara katran saçlarında hep o ıslak isyan çığlıkları asılı durur şimdi..

Nurcihan ERDOĞAN